Trẻ em có thể bị thừa cân khi lượng năng lượng nhận từ thức ăn và đồ uống nhiều hơn lượng năng lượng được tiêu hao qua các hoạt động hằng ngày. Trẻ thừa cân có nguy cơ cao tiếp tục bị thừa cân hoặc béo phì khi trưởng thành, từ đó làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như đái tháo đường típ 2. Việc điều chỉnh chế độ ăn uống và mức độ vận động có thể giúp trẻ đạt được cân nặng khỏe mạnh hơn.
Cách kiểm tra xem trẻ có đang ở mức cân nặng khỏe mạnh hay không
Việc nhận biết trẻ có thừa cân hay không đôi khi không dễ dàng vì trẻ vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Cha mẹ có thể đánh giá bằng cách tính chỉ số khối cơ thể (BMI) cho trẻ em và thanh thiếu niên. Kết quả sẽ được thể hiện dưới dạng bách phân vị (percentile), giúp xác định cân nặng của trẻ có phù hợp với độ tuổi và chiều cao hay không.
Để tính BMI, cần biết:
- Ngày tháng năm sinh của trẻ
- Chiều cao
- Cân nặng
- Thời điểm đo các chỉ số này
Những việc nên làm để giúp trẻ đạt cân nặng khỏe mạnh hơn
Khuyến khích trẻ vận động mỗi ngày
Hãy tìm những hoạt động mà trẻ yêu thích như:
- Chơi thể thao
- Vui chơi ngoài trời
- Đi bộ đến trường
- Đạp xe
- Bơi lội
Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên giúp trẻ tiêu hao năng lượng, phát triển hệ cơ xương và cải thiện sức khỏe tổng thể.
Xây dựng chế độ ăn cân bằng
Nên cung cấp cho trẻ chế độ ăn đa dạng, bao gồm:
- Rau xanh và trái cây
- Nhóm thực phẩm giàu tinh bột
- Thực phẩm giàu đạm
- Sữa hoặc các sản phẩm thay thế sữa
Một chế độ ăn cân đối giúp trẻ nhận đủ dưỡng chất cần thiết trong khi vẫn kiểm soát lượng năng lượng nạp vào cơ thể.
Đặt mục tiêu thực tế
Cha mẹ nên cùng trẻ trao đổi và thống nhất những thay đổi cần thực hiện thay vì áp đặt. Những mục tiêu nhỏ, khả thi sẽ giúp trẻ dễ duy trì hơn và tạo động lực tích cực trong quá trình thay đổi thói quen.
Khen thưởng đúng cách
Khi trẻ đạt được mục tiêu về ăn uống hoặc vận động, cha mẹ có thể khích lệ bằng:
- Lời khen
- Cái ôm hoặc cái đập tay chúc mừng
- Hình dán hoặc phần thưởng mang tính động viên
Những hình thức này giúp củng cố hành vi tích cực mà không liên quan đến thức ăn.
Tạo thái độ lành mạnh với việc ăn uống
Trẻ thường học theo người lớn. Cha mẹ có thể trở thành tấm gương bằng cách:
- Ăn uống cân bằng
- Duy trì vận động thường xuyên
- Không coi thức ăn là phần thưởng hay hình phạt
Điều này giúp trẻ xây dựng mối quan hệ tích cực với thực phẩm và sức khỏe.
Đảm bảo trẻ ngủ đủ giấc
Giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát cân nặng. Cha mẹ nên:
- Thiết lập giờ đi ngủ cố định
- Duy trì thói quen ngủ đều đặn
- Loại bỏ điện thoại, máy tính bảng và các thiết bị màn hình khỏi phòng ngủ vào ban đêm
Ngủ không đủ giấc có liên quan đến nguy cơ thừa cân cao hơn ở trẻ em.
Những điều không nên làm
Không cho trẻ khẩu phần ăn như người lớn
Khẩu phần của trẻ nên phù hợp với độ tuổi. Cha mẹ có thể:
- Sử dụng đĩa nhỏ hơn
- Bắt đầu bằng lượng thức ăn vừa phải
- Cho trẻ ăn thêm nếu vẫn còn đói
Điều này giúp hạn chế việc ăn quá mức.
Hạn chế đồ uống nhiều đường hoặc chất béo
Nên tránh:
- Nước ngọt có gas
- Đồ uống nhiều đường
- Các loại đồ uống giàu chất béo
Đối với trẻ trên 2 tuổi, có thể cân nhắc chuyển từ sữa nguyên kem sang sữa ít béo theo hướng dẫn phù hợp.
Vai trò của gia đình
Theo NHS, những thay đổi về chế độ ăn uống và lối sống sẽ hiệu quả hơn khi cả gia đình cùng tham gia. Trẻ có xu hướng duy trì thói quen lành mạnh tốt hơn khi thấy cha mẹ và người thân cũng thực hiện những thay đổi tương tự.
Các hoạt động như đi bộ, đạp xe, vui chơi ngoài trời hoặc chuẩn bị bữa ăn lành mạnh cùng nhau có thể giúp trẻ hình thành thói quen tốt một cách tự nhiên. Khuyến nghị về vận động thể chất
- Trẻ dưới 5 tuổi nên vận động tích cực hơn 3 giờ mỗi ngày.
- Trẻ từ 5 đến 18 tuổi nên duy trì khoảng 60 phút hoạt động thể chất từ mức vừa đến mạnh mỗi ngày.
Kết luận
Thừa cân ở trẻ em không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe hiện tại mà còn làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính trong tương lai. Cha mẹ có thể hỗ trợ trẻ bằng cách khuyến khích vận động hằng ngày, xây dựng chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ giấc, kiểm soát khẩu phần ăn và trở thành hình mẫu tích cực trong lối sống lành mạnh. Những thay đổi nhỏ nhưng duy trì đều đặn có thể mang lại khác biệt đáng kể đối với sức khỏe lâu dài của trẻ.