Một nghiên cứu công bố trên Applied Developmental Science (DOI: 10.1016/j.appdev.2026.101947) đã làm rõ cách mà nuôi dạy tích cực, mức độ gần gũi mẹ–con và khả năng điều hòa cảm xúc của trẻ tương tác với nhau để hình thành các hành vi vấn đề như thu mình hoặc hung hăng ở trẻ mầm non.
Khác với các nghiên cứu khảo sát cắt ngang truyền thống, nghiên cứu này sử dụng thiết kế nhật ký hằng ngày (daily diary) để theo dõi biến động trong đời sống gia đình theo thời gian thực, từ đó phản ánh chính xác hơn các thay đổi trong tương tác cha mẹ – con cái.
Thiết kế nghiên cứu: Theo dõi 2 tuần ở trẻ mầm non Trung Quốc
Nghiên cứu được thực hiện trên 264 trẻ mầm non tại Trung Quốc, độ tuổi trung bình khoảng 57,26 tháng (xấp xỉ 4,8 tuổi), cùng với các bà mẹ tham gia báo cáo hằng ngày. Trong vòng 2 tuần, các biến số được theo dõi gồm:
- Nuôi dạy tích cực (positive parenting)
- Mức độ gần gũi mẹ–con (mother–child closeness)
- Khả năng điều hòa cảm xúc của trẻ (child emotion regulation)
- Hành vi vấn đề: Hành vi thu mình và hành vi hung hăng
Phân tích sử dụng:
- Mô hình đa cấp (multilevel modeling)
- Mô hình phương trình cấu trúc động (dynamic structural equation modeling – DSEM)
Kết quả chính: tương tác “theo ngày” trong gia đình rất quan trọng
Ngày có nuôi dạy tích cực cao → trẻ ít hành vi vấn đề hơn
Kết quả cho thấy, vào những ngày mà người mẹ báo cáo mức nuôi dạy tích cực cao hơn, quan hệ mẹ – con gần gũi hơn. Đồng thời trẻ cũng được ghi nhận điều hòa cảm xúc tốt hơn, giảm hành vi thu mình, giảm hành vi hung hăng.
Điều này nhấn mạnh rằng không chỉ phong cách nuôi dạy “tổng thể” quan trọng, mà biến động theo từng ngày trong cách cha mẹ tương tác với trẻ cũng tạo ra ảnh hưởng ngay lập tức đến hành vi của trẻ.
Gắn bó mẹ – con giúp cải thiện điều hòa cảm xúc
Phân tích mô hình DSEM cho thấy: Mức độ gần gũi mẹ – con có liên hệ tích cực với khả năng điều hòa cảm xúc của trẻ. Nói cách khác, khi mối quan hệ mẹ – con ấm áp và an toàn hơn, trẻ có xu hướng kiểm soát cảm xúc tốt hơn, phản ứng ít bốc đồng hơn trong các tình huống căng thẳng. Kết quả này phù hợp với các lý thuyết nền tảng như thuyết gắn bó (attachment theory) và các mô hình phát triển cảm xúc trong gia đình.
Điều hòa cảm xúc có tác động hai chiều đến hành vi ngày hôm sau
Một phát hiện đáng chú ý: Khi trẻ điều hòa cảm xúc tốt hơn, hành vi thu mình ở ngày hôm sau giảm xuống. Tuy nhiên, hành vi hung hăng lại có xu hướng tăng lên ở ngày hôm sau. Kết quả này cho thấy cơ chế phát triển hành vi ở trẻ không hoàn toàn tuyến tính, mà có thể tồn tại những mẫu hình phản ứng khác nhau tùy loại hành vi.
Ý nghĩa khoa học: Nhìn hành vi trẻ em dưới góc độ động lực hằng ngày
Nghiên cứu đặt nền tảng trên ba khung lý thuyết chính trong lĩnh vực Tâm lý học phát triển (Developmental Psychology):
- Thuyết gắn bó (Attachment theory)
- Thuyết tự quyết (Self-determination theory)
- Thuyết động lực gia đình (Family dynamics theory)
Điểm quan trọng của nghiên cứu là phân biệt hai lớp ảnh hưởng:
- Ổn định giữa các cá nhân (between-person): khác biệt lâu dài giữa các gia đình
- Biến động trong cá nhân (within-person): thay đổi theo từng ngày
Cách tiếp cận này cho thấy:
Không chỉ “gia đình tốt hay xấu” theo tổng thể, mà “hôm nay gia đình tương tác thế nào” cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi của trẻ.
Ý nghĩa thực tiễn đối với nuôi dạy trẻ
Từ kết quả nghiên cứu, có thể rút ra một số định hướng quan trọng:
- Tính ổn định của nuôi dạy tích cực là nền tảng: Môi trường nuôi dạy ấm áp, nhất quán giúp trẻ phát triển nền tảng cảm xúc vững chắc.
- Tương tác hằng ngày có tác động tức thời: Chỉ cần một ngày tương tác tích cực hoặc tiêu cực cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát cảm xúc, hành vi xã hội của trẻ ngay hôm đó và ngày tiếp theo.
- Gắn bó mẹ – con là yếu tố trung tâm: Sự gần gũi trong mối quan hệ mẹ–con không chỉ mang tính cảm xúc, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế điều hòa cảm xúc của trẻ.
Hạn chế của nghiên cứu
Dù có thiết kế theo dõi theo ngày khá mạnh, nghiên cứu vẫn có một số giới hạn:
- Mẫu nghiên cứu chỉ gồm trẻ mầm non tại Trung Quốc, hạn chế khả năng khái quát toàn cầu
- Dữ liệu chủ yếu dựa trên báo cáo của mẹ, có thể chịu ảnh hưởng chủ quan
- Thời gian theo dõi 2 tuần vẫn còn ngắn để đánh giá tác động dài hạn
Kết luận
Nghiên cứu này cung cấp bằng chứng quan trọng cho thấy việc nuôi dạy tích cực, mức độ gần gũi của mẹ và con cùng khả năng điều hoà cảm xúc của trẻ đều có mối liên hệ chặt chẽ và biến động theo từng ngày, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi thu mình và hung hăng ở trẻ mầm non.