Một nghiên cứu mới tại Anh cho thấy việc tiếp xúc với ô nhiễm không khí trong giai đoạn mang thai và suốt thời thơ ấu có thể làm chậm sự phát triển của phổi, khiến chức năng hô hấp của trẻ thấp hơn khi bước vào tuổi trưởng thành. Kết quả nghiên cứu tiếp tục củng cố những lo ngại về tác động lâu dài của ô nhiễm môi trường đối với sức khỏe trẻ em.
Nghiên cứu theo dõi hơn 5.000 trẻ em trong hơn 20 năm
Các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu từ hơn 5.000 người tham gia thuộc dự án nghiên cứu dài hạn “Children of the 90s” tại thành phố Bristol, Anh.
Những người tham gia được theo dõi từ khi còn trong bụng mẹ cho đến tuổi trưởng thành. Chức năng phổi được đánh giá ở các mốc 8 tuổi, 15 tuổi và 24 tuổi – giai đoạn phổi đạt mức phát triển tối đa.
Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu về nơi ở của người tham gia để ước tính mức độ tiếp xúc với các chất ô nhiễm trong từng giai đoạn phát triển, từ thai kỳ đến tuổi thiếu niên.
Ô nhiễm không khí ảnh hưởng đến phổi từ giai đoạn bào thai
Các chất ô nhiễm được xem xét trong nghiên cứu bao gồm bụi mịn và khí nitơ dioxide (NO₂), những tác nhân phổ biến phát sinh từ phương tiện giao thông sử dụng nhiên liệu hóa thạch, đặc biệt là động cơ diesel, cùng nhiều hoạt động đốt nhiên liệu khác.
Kết quả cho thấy trẻ tiếp xúc với nồng độ ô nhiễm cao hơn trong thai kỳ và thời thơ ấu có tốc độ phát triển phổi chậm hơn đáng kể so với những trẻ sống trong môi trường không khí sạch hơn. Ảnh hưởng này không chỉ xuất hiện trong giai đoạn đầu đời mà còn kéo dài đến khi người tham gia bước sang tuổi trưởng thành.
Các nhà nghiên cứu cho rằng phổi là cơ quan tiếp tục phát triển trong nhiều năm sau khi sinh. Vì vậy, việc thường xuyên hít phải không khí ô nhiễm trong thời gian dài có thể làm gián đoạn quá trình phát triển tự nhiên của hệ hô hấp.
Tuổi vị thành niên là giai đoạn dễ bị tác động nhất
Theo kết quả nghiên cứu, tuổi vị thành niên là giai đoạn nhạy cảm nhất trước tác động của ô nhiễm không khí. Đây là thời điểm phổi phát triển mạnh mẽ nhất để chuẩn bị đạt dung tích và chức năng tối đa ở tuổi trưởng thành. Khi tiếp xúc với các chất ô nhiễm trong giai đoạn này, tốc độ tăng trưởng của phổi có thể bị chậm lại.
Các chuyên gia cho biết điều này đặc biệt đáng quan tâm vì nhiều trẻ em và thanh thiếu niên hiện nay đang sinh sống tại các khu vực đô thị có mật độ giao thông cao, nơi nồng độ bụi mịn và khí thải thường xuyên vượt ngưỡng khuyến cáo.
Chức năng phổi thấp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe suốt đời
Để đánh giá chức năng hô hấp, các nhà khoa học sử dụng phương pháp đo phế dung. Người tham gia được yêu cầu hít thật sâu rồi thở ra mạnh nhất có thể vào một thiết bị chuyên dụng. Kết quả cho thấy những người tiếp xúc nhiều với ô nhiễm không khí thường có các chỉ số chức năng phổi thấp hơn.
Theo các chuyên gia, nếu phổi không đạt được mức phát triển tối ưu trong giai đoạn trẻ em và thanh thiếu niên, cá nhân đó sẽ có ít “dự trữ chức năng phổi” hơn khi trưởng thành. Điều này có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản mạn tính hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) về sau. Một số nghiên cứu cũng cho thấy chức năng phổi thấp có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn.
Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu đã điều chỉnh nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp như sinh non, thời gian bú mẹ, hút thuốc lá thụ động và điều kiện nhà ở. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa ô nhiễm không khí và sự suy giảm tăng trưởng phổi vẫn được ghi nhận.
Giảm ô nhiễm không khí có thể giúp bảo vệ sức khỏe hô hấp của trẻ
Mặc dù mức độ ảnh hưởng ở từng cá nhân có thể không quá lớn trong ngắn hạn, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng những thay đổi nhỏ về chức năng phổi từ thời thơ ấu có thể kéo dài suốt cuộc đời.
Các nghiên cứu trước đây cho thấy khi chất lượng không khí được cải thiện, sự phát triển của phổi ở trẻ em cũng có xu hướng phục hồi và tiến gần hơn đến mức bình thường.
Kết quả này cho thấy các biện pháp giảm phát thải từ giao thông, công nghiệp và các nguồn gây ô nhiễm khác không chỉ giúp cải thiện môi trường sống mà còn mang lại lợi ích lâu dài cho sức khỏe hô hấp của thế hệ tương lai.
Trong bối cảnh nhiều thành phố trên thế giới vẫn đang đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí, việc bảo vệ trẻ em khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm gánh nặng bệnh tật trong tương lai.